Ngày 12/03/2012, trên website chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo đăng bản dự thảo Thông tư ban hành chương trình tiếng Hoa cấp tiểu học và trung học cơ sở để lấy ý kiến đóng góp. Khoan bàn đến hiệu quả của việc lấy ý kiến này là đến đâu, chỉ cần nhìn vào tên chương trình là đã thấy có vấn đề, không thể không lên tiếng. Để xem xét khách quan hơn, cần phải xem toàn văn nội dung bản dự thảo.
Trích đoạn mở đầu của chương trình kèm theo bản dự thảo này là như sau:
"1. Mục tiêu chung
Dạy và học tiếng Hoa ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở nhằm hình thành và phát triển năng lực giao tiếp tiếng Hoa ở học sinh; giúp học sinh nắm được những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ và văn hóa Hoa; phát triển nhân cách học sinh, nâng cao ý thức công dân Việt Nam, góp phần bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa của người Hoa ở Việt Nam.
Trong lĩnh vực giáo dục, người ta có thói quen dẫn lời Bác Hồ: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”. Nhưng trong thực tế hàng mấy chục năm nay, hầu như chưa lúc nào câu trích dẫn đã thành khẩu hiệu ấy được thực hiện một cách đúng nghĩa. Những thay đổi mang tên cải cách, cải tiến, đổi mới... hay nói không với nói có một hai ba bốn... đủ các kiểu gần như chỉ phụ thuộc vào những ý chí nhất thời mà thiếu hẳn một kim chỉ nam dài hạn hướng đến “lợi ích trăm năm”.
Vì thiếu cái nhìn căn cơ dài lâu nên cách dễ nhất là làm cái gì đang là “thời thượng”, đang được bàn luận sôi nổi trong giới học thuật hay công chúng (dù đúng ra, cái nhìn của nhà giáo dục phải vượt xa đến tầm nhìn dẫn dắt công chúng). Cứ thế, sau những trào lưu xây dựng đại học đẳng cấp thế giới, đánh giá chương trình quốc tế, theo đuổi mục tiêu có trường đại học xếp hạng 200,... bây giờ lại quay về đi tìm... “triết lí giáo dục”.
TS Nguyễn Văn Tuấn trước đây được nhiều người đánh giá cao và mến mộ vì viết nhiều bài về phương pháp nghiên cứu khoa học khá bổ ích, cộng với một tinh thần dân tộc cao. Dù đã trải bao gian lao vất vả trên con đường ra nước ngoài, phấn đấu học hành thành đạt, ông vẫn một lòng hướng về nước nhà chứ không nuôi tâm thù hận, đó là một thái độ đáng trọng của một người trí thức.
Nhưng càng về sau, dường như ông càng lấn sân qua nhiều lĩnh vực khác không thuộc chuyên môn sở trường của mình. Các bài viết vì thế mà bớt hay đi. Phàm cái gì cũng vậy, "lậm" quá đều không cho kết quả tốt. Nghề của TS Tuấn là làm toán thống kê trong y học (chứ không phải là làm y học), nhưng nhiều bài ông viết về y học cứ như là bác sĩ chuyên khoa. Dù có kinh nghiệm trong viết các bài báo khoa học chuyên ngành, nhưng lắm khi ông cũng "đá lộn sân" qua giáo dục quá sâu... Rồi mới đây, một lần nữa ông lại "lậm" nghề làm toán thống kê của mình.
Năm 2010 có lẽ là một năm đáng nhớ đối với cộng đồng học thuật nước ta, bởi lần đầu tiên có người còn mang quốc tịch Việt Nam được trao tặng Huy chương Fields, một trong hai giải thưởng danh giá nhất của cộng đồng khoa học toàn cầu. Tuy nhiên, cần phải nghiêm túc nhìn nhận rằng chúng ta được “vui lây”, chứ không thể cho rằng đây là thành tích hay phần thưởng dành cho nền toán học (và khoa học-giáo dục) Việt Nam! Vậy thì, sau khi những phấn chấn ban đầu dịu đi, lắng sâu, suy nghĩ, chúng ta thấy gì qua sự kiện này?
Thời gian gần đây, dư luận trong và ngoài nước đang xôn xao về những vụ việc “đạo văn”, với khá nhiều luồng ý kiến đa chiều. Ở đây, người viết xin mạo muội trình bày quan điểm của mình xét ở góc độ xuất bản khoa học, mong góp thêm một tiếng nói làm sáng tỏ vấn đề hơn.
Bài viết bắt đầu từ việc làm rõ các khái niệm cơ bản, tiếp theo là tóm lược những quy tắc học thuật áp dụng trong các ấn bản khoa học, để từ đó hướng đến vấn đề đánh giá hành vi “đạo văn” cũng như đi tìm giải pháp tổng thể cho nền khoa học nước nhà.
